جرم مشهود چيست

جرم مشهود چيست؟

جرم مشهود همانطور که از نامش پیداست، به معنی آشکار و هویدا است. این نوع جرم بیانگر جرائمی هستند که در ملا عام محقق می شوند. به عبارتی دیگر شخص مجرم در مقابل دیدگان مردم دست به ارتکاب عنوان یا عناوین مجرمانه می زند. گاها یک جرم در حدی است که مجازات آن الزاما شلاق یا قصاص است یا مجازات تعزیری دارد که معمولا مجازات های این جرائم حبس، شلاق و جزای نقدی می باشد. مواردی از قبیله نزاع دسته جمعی، سرقت مسلحانه از بانک ها و طلافروشی و … از جمله مهمترین جرائمی هستند که معمولا به صورت مشهود واقع می شوند.

ارتکاب یک جرم دارای آثار مختلفی هم بر اشخاص و هم بر اقشار مختلف جامعه دارد. یک جرم همانند سایر اعمال، الفاظ و کلمات حقوقی دارای تقسیم بندی های متفاوت است. گاهی یک جرم قابل گذشت است یعنی برای شروع، ادامه رسیدگی و اجرای مجازات شکایت شاکی الزامی است برای مثال جرم توهین و گاهی یک جرم غیرقابل گذشت است و به عبارتی شروع، رسیدگی و اجرای مجازات الزاما با شکایت شاکی نیست و مقام قضایی و وکیل تبریز در صورت اطلاع می بایست اقدامات لازم را برای تعقیب به عمل آورد.

مفهوم قانونی این که جرم مشهود چیست

در این بخش قصد داریم به صورت دقیق بررسی کنیم که جرم مشهود چیست و قانون گذار چه تعریفی برای آن در نظر گرفته است. دانستن پاسخ این پرسش که جرم مشهود چیست به شما کمک می کند تا در زمان مواجهه با حوادث کیفری بهترین واکنش را نشان دهید. فهمیدن این که جرم مشهود چیست پایه و اساس درک بسیاری از مفاهیم دیگر در حقوق کیفری است. در واقع وقتی می پرسیم جرم مشهود چیست به دنبال یافتن مرز میان اختیارات پلیس و حقوق شهروندی هستیم. بنابراین درک این که جرم مشهود چیست یک ضرورت انکار ناپذیر است.

 جرم مشهود به عملی مجرمانه گفته می شود که در مرئی و منظر ضابطان دادگستری (مانند پلیس) رخ دهد، یا بلافاصله پس از وقوع آن، متهم دستگیر شود و یا آثار و ادوات جرم بلافاصله پس از وقوع در تصرف متهم یافت شود. در این حالت، ضابطان قضایی اختیارات ویژه ای برای دستگیری و حفظ صحنه جرم بدون نیاز به دستور قبلی مقام قضایی دارند، مثل مجازات جعل امضا

مصادیق جرم مشهود

ماده 45 قانون آیین دادرسی کیفری جدید مواردی را که برای این جرم مشخص کرده است. بنابراین رایج ترین جرم مشهود در کشور ما جرم سرقت و کیف قاپی است. بنابراین مصادیق جرم مشهود از قرار زیر است

الف) در مرئی و منظر ضابطان دادگستری واقع شود یا مأموران یاد شده بلافاصله در محل وقوع جرم حضور یابند و یا آثار جرم را بلافاصله پس از وقوع مشاهده کنند.

ب) بزه دیده یا دو نفر یا بیشتر که ناظر وقوع جرم بوده اند، حین وقوع جرم یا بلافاصله پس از آن، شخص معینی را به عنوان مرتکب معرفی کنند.

پ) بلافاصله پس از وقوع جرم، علائم و آثار واضح یا اسباب و ادله جرم در تصرف متهم یافت شود و یا تعلق اسباب و ادله یادشده به متهم محرز گردد.

ت) متهم بلافاصله پس از وقوع جرم ، قصد فرار داشته یا در حال فرار باشد یا بلافاصله پس از وقوع جرم دستگیر شود .

ث) جرم در منزل یا محل سکنای افراد ، اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشد و شخص ساکن ، در همان حال یا بلافاصله پس از وقوع جرم ، ورود مأموران را به منزل یا محل سکنای خود درخواست کند.

ج) متهم بلافاصله پس از وقوع جرم ، خود را معرفی کند و وقوع آن را خبر دهد.

چ) متهم ولگرد باشد و در آن محل نیز سوء شهرت داشته باشد.

بررسی دقیق و شناخت انواع جرایم در قانون

پس از آشنایی اولیه، باید عمیق تر وارد مباحث حقوقی شویم. قانون گذار برای حفظ نظم عمومی، دست ضابطین را در برخورد با برخی تخلفات باز گذاشته است تا مجرم نتواند فرار کند یا آثار تخلف خود را از بین ببرد. اما این اختیارات نامحدود نیست و باید در چارچوب قانون اعمال شود. در اینجا مفاهیمی مانند جرم غیر مشهود مطرح می شود که قواعد کاملا متفاوتی دارد. برای درک بهتر این موضوعات، باید به سراغ شرایط و مصادیق قانونی برویم.

ماهیت جرم مشهود

اساسا دو نوع جرم مشهود وجود دارد :

1. جرم مشهود محض
2. جرم در حکم مشهود

جرم مشهود محض

جرم مشهود محض به جرمی گفته می شود که در جلوی چشمان مامورین نیروی انتظامی واقع شود. بطور مثال اشخاصی با یکدیگر منازعه می کنند و اقدام به عربده‌کشی و ایجاد ترس در جامعه میکنند و در این حین 110 در محل حاضر بوده و نظاره‌گر باشد.

جرم در حکم مشهود

از مصادیق این جرم می توان به معرفی متهم بلافاصله بعد از وقوع جرم و اقرار وی اشاره کرد. بطور مثال فردی اقدام به کشتن فردی کرده است و از شدت عذاب وجدان اقدام به معرفی خود به کلانتری محل کرده است. یا یکی دیگر از مصادیق بدین شرح است که بعنوان مثال جرم استعمال مواد مخدر در خانه‌ای در حال انجام است و مالک خانه به 110 خبر وقوع جرم را میدهد و مامورین با اجازه مالک به خانه ورود کرده و مجرمین را دستگیر میکنند.

بررسی شرایط جرم مشهود در سیستم قضایی ایران

برای این که یک عمل مجرمانه در این دسته قرار بگیرد، باید الزامات خاصی رعایت شود. شرایط جرم مشهود در قانون به صورت حصری بیان شده است. اول از همه، ارتکاب عمل باید در حضور ماموران نیروی انتظامی یا سایر ضابطین رخ دهد. دومین مورد از شرایط جرم مشهود این است که اگر مامور در لحظه وقوع حضور نداشت، بلافاصله پس از وقوع به محل برسد و آثار آن همچنان تازه و نمایان باشد.

سومین مورد از شرایط جرم مشهود زمانی است که بزه دیده یا شاهدان عینی، بلافاصله پس از وقوع حادثه، شخص معینی را به عنوان عامل معرفی کنند. هم چنین یکی دیگر از شرایط جرم مشهود پیدا شدن اسلحه، وسایل و ادوات مجرمانه در دست متهم بلافاصله پس از حادثه است. اگر این فاکتور ها وجود نداشته باشند، پرونده وارد فاز دیگری می شود و قواعد متفاوتی بر آن حاکم خواهد بود. در صورت نیاز به راهنمایی در این زمینه می توانید از خدمات [مشاوره حقوقی دعاوی کیفری] استفاده کنید.

انواع جرم مشهود و دسته بندی های آن در حقوق

متخصصان حقوقی و وکلای پایه یک دادگستری، بر اساس رویه دادگاه ها، این حوادث را به دسته های مختلفی تقسیم می کنند. انواع جرم مشهود شامل مواردی است که مستقیما دیده می شوند و مواردی که به واسطه آثارشان شناخته می شوند. در دسته اول از انواع جرم مشهود ، مامور پلیس با چشمان خود می بیند که فردی در حال سرقت یا ضرب و جرح است. در این حالت هیچ شکی برای مداخله وجود ندارد.

در دسته دوم از انواع جرم مشهود ، مامور حادثه را ندیده است، اما متهم در حال فرار است و مردم او را تعقیب می کنند. قانون گذار این حالت را نیز در حکم حالت اول قرار داده است تا امنیت جامعه حفظ شود. شناخت جرائم مشهود چیست به ماموران کمک می کند تا در کسری از ثانیه برای حفظ جان و مال شهروندان تصمیم گیری کنند.

بررسی کامل مصادیق جرم مشهود در پرونده های کیفری

برای درک بهتر، باید به سراغ نمونه های عملی برویم. مصادیق جرم مشهود بسیار گسترده هستند. یکی از بارز ترین مصادیق جرم مشهود ، درگیری های خیابانی و ضرب و جرح در اماکن عمومی است. زمانی که پلیس سر می رسد و افراد در حال نزاع هستند، با یکی از روشن ترین مصادیق جرم مشهود روبرو هستیم.

مورد دیگر از مصادیق جرم مشهود ، سرقت از منازل یا مغازه ها در زمانی است که سارق در حین بالا رفتن از دیوار یا شکستن قفل دستگیر می شود. هم چنین کلاهبرداری هایی که در لحظه تحویل پول یا امضا اسناد جعلی با حضور نامحسوس پلیس کشف می شوند، جزو مصادیق جرم مشهود به حساب می آیند. در تمامی این موارد، سرعت عمل ماموران برای حفظ ادله بسیار حیاتی است.

• لیست مهم ترین مواردی که ضابطان بدون حکم وارد عمل می شوند:
  • وقوع تخلف در مرئی و منظر ماموران نیروی انتظامی.
  • دستگیری متهم در حال فرار بلافاصله پس از ارتکاب عمل.
  • کشف وسایل و ادوات مجرمانه در تصرف متهم.
  • شهادت و معرفی متهم توسط بزه دیده بلافاصله پس از حادثه.
  • پناه بردن متهم به اماکن عمومی بلافاصله پس از فرار.

مقایسه و تحلیل ماهیت جرایم مختلف

در سیستم حقوقی، هر عملی مجازات و شرایط رسیدگی خاص خود را دارد. اگر عملی ویژگی های ذکر شده در بخش قبل را نداشته باشد، تحت عنوان جرم غیر مشهود بررسی می شود. جرم غیر مشهود بیشترین حجم پرونده های دادگستری را به خود اختصاص می دهد، زیرا بسیاری از تخلفات در پنهانی ترین حالت ممکن و دور از چشم پلیس و مردم انجام می شوند. اثبات جرم غیر مشهود نیازمند دانش حقوقی بالا و جمع آوری دقیق ادله است.

جرایم غیر مشهود یعنی چه و چه ارتباطی با جرایم مشهود دارند

بسیاری از موکلین از وکلای خود می پرسند که جرایم غیر مشهود یعنی چه و چه فرقی با حالت دیگر دارد؟ در پاسخ به این که جرایم غیر مشهود یعنی چه ، باید گفت به هر عمل مجرمانه ای که دور از چشم ضابطان رخ دهد و فاصله زمانی زیادی از وقوع آن گذشته باشد، اطلاق می شود. وقتی می گوییم جرایم غیر مشهود یعنی چه ، منظورمان پرونده هایی مانند خیانت در امانت یا اختلاس های پیچیده شرکتی است که ماه ها یا سال ها پس از وقوع کشف می شوند.

در این حالت، پلیس حق ندارد بدون داشتن دستور کتبی و صریح مقام قضایی (بازپرس یا دادیار) اقدام به دستگیری متهم یا ورود به منزل او کند. این محدودیت برای حفظ حریم خصوصی افراد در نظر گرفته شده است تا حقوق شهروندی نقض نشود.

تفاوت جرم مشهود و غیر مشهود در رویه دادگاه ها

برای روشن شدن موضوع، باید به مقایسه این دو بپردازیم. تفاوت جرم مشهود و غیر مشهود در میزان اختیارات اولیه ضابطین است. مهم ترین تفاوت جرم مشهود و غیر مشهود این است که در حالت اول، پلیس می تواند متهم را تا بیست و چهار ساعت تحت نظر نگه دارد و صحنه را حفظ کند، اما در حالت دوم، هیچ گونه اقدامی بدون حکم قاضی مجاز نیست.

جرائم مشهود به دلیل آنکه در ملا عام اتفاق افتاده است و طبیعتا مردم با مشاهده ارتکاب جرم توسط مرتکبین آن آزرده خاطر شده اند قانون یک سری تفاوت هایی بین جرم مشهود و غیرمشهود قائل شده است. قانون آیین دادرسی کیفری در این خصوص بیان داشته است که چنانچه مأموران نیروی انتظامی از وقوع هر یک از جرائم مشهود مطلع شوند؛ بدون نیاز به ارجاع دادستان و مقامات قضایی می بایست جهت حفظ آثار و علائم جرم و همچنین جلوگیری از فرار مجرم یا مجرمین اقدام نمایند.

در حالی که در جرائم غیرمشهود این گونه نیست و تا زمانی که شاکی از متهم شکایت نکرده باشد یا مقامات قضایی اجازه تعقیب را به مامورین نیروی انتظامی نداده باشند حق شروع، تحت نظر و یا جلب متهم را ندارند.

نکته دیگر در خصوص جرائم مشهود که با جرائم غیر مشهود متفاوت است در طریقه رسیدگی به آن است. در این جرائم ممکن است دلایل و آثار جرم از بین برود یا متهم متواری گردد و دیگر اثبات جرم غیر ممکن یا سخت تر شود که قانون مقرر داشته به دلیل اهمیت موضوع، رسیدگی به جرایم مشهود به صورت فوق العاده به عمل می آید.

یکی دیگر از موارد تفاوت جرم مشهود و غیر مشهود در نحوه جمع آوری ادله است. در حالت اول، ادله معمولا در صحنه موجود و تازه هستند، در حالی که در بررسی تفاوت جرم مشهود و غیر مشهود متوجه می شویم که در حالت دوم، وکیل و شاکی باید با استفاده از اسناد، شاهدان و کارشناسی های تخصصی، وقوع تخلف را برای قاضی اثبات کنند. درک تفاوت جرم مشهود و غیر مشهود برای تنظیم یک شکواییه بی نقص الزامی است.

جرم مشهود در قانون آیین دادرسی کیفری و اختیارات ضابطین

منبع اصلی تمام این مباحث حقوقی قوانین مصوب مجلس است. جرم مشهود در قانون آیین دادرسی کیفری به تفصیل در ماده چهل و پنج بیان شده است. جرم مشهود در قانون آیین دادرسی کیفری مبنای عملکرد کلانتری ها و آگاهی است. قانون گذار با تعریف جرم مشهود در قانون آیین دادرسی کیفری تلاش کرده است تا تعادلی میان امنیت جامعه و آزادی های فردی ایجاد کند تا ماموران نتوانند از قدرت خود سو استفاده کنند.

مطالعه منابع بین المللی نیز در این زمینه جالب است. در بسیاری از کشورهای پیشرفته نیز قوانینی مشابه تحت عنوان (In flagrante delicto) وجود دارد. برای مطالعه بیشتر در زمینه قوانین بین المللی حقوق کیفری می توانید به منابع معتبر خارجی مانند [Cornell Law School] مراجعه نمایید تا با رویکرد های جهانی این مسئله آشنا شوید.

نقش وکیل دادگستری در مدیریت پرونده های کیفری

حضور یک وکیل پایه یک دادگستری مجرب در پرونده های کیفری می تواند تفاوت میان آزادی و حبس را رقم بزند. دکتر علی جاوید با سال ها تجربه عملی در محاکم دادگستری و سابقه تدریس در دانشگاه به عنوان هیئت علمی، به خوبی با پیچیدگی های این پرونده ها آشنا هستند. یک وکیل متخصص می تواند تشخیص دهد که آیا دستگیری موکل قانونی بوده است یا ماموران از حدود اختیارات خود خارج شده اند.

در بسیاری از موارد، ماموران یک جرم غیر مشهود را به اشتباه در دسته دیگر قرار می دهند و اقدام به بازداشت غیر قانونی می کنند. در این شرایط، وکیل با استناد به مواد قانونی و رویه های قضایی، می تواند بطلان تحقیقات اولیه را از قاضی تقاضا کند. تخصص دکتر علی جاوید در تحلیل دقیق جزئیات پرونده و تنظیم لوایح دفاعیه مستدل، راه گشای بسیاری از موکلین در شرایط بحرانی بوده است. دسترسی به وکیل متخصص از طریق [ارتباط با وکیل پایه یک] امکان پذیر است تا حقوق شما تضییع نشود.

بررسی مثال جرم مشهود در پرونده های واقعی

برای روشن تر شدن مفاهیم حقوقی، ذکر چند نمونه عملی بسیار کمک کننده است. یک مثال جرم مشهود زمانی است که فردی در خیابان اقدام به کیف قاپی می کند و توسط گشت پلیس یا عابران پیاده دستگیر می شود. در این مثال جرم مشهود ، تمام ارکان قانونی برای مداخله فوری پلیس فراهم است.

برای درک بهتر حالت مقابل، باید به سراغ یک مثال جرم غیر مشهود برویم. فرض کنید یک مدیر مالی طی چند سال گذشته با دستکاری در اسناد حسابداری شرکت، مبالغی را اختلاس کرده است و حسابرسان امروز متوجه این موضوع می شوند. این یک مثال جرم غیر مشهود است، زیرا پلیس نمی تواند فورا وارد شرکت شده و مدیر را بدون دستور بازپرس دستگیر کند، بلکه باید ابتدا شکایت ثبت شده و اسناد بررسی شوند.

• نکات طلایی هنگام مواجهه با حوادث کیفری:
  • خفظ آرامش و تماس فوری با پلیس صد و ده.
  • جلوگیری از تغییر در صحنه حادثه تا رسیدن ماموران.
  • یادداشت کردن مشخصات دقیق شاهدان عینی.
  • عدم درگیری فیزیکی با مجرم در صورت امکان.
  • تماس سریع با یک وکیل دادگستری برای دریافت مشاوره اولیه.

بررسی حقوق متهم در شرایط جرم مشهود و غیرمشهود

قانون گذار حتی برای متهمین نیز حقوقی قائل شده است. یکی از چالش برانگیز ترین مباحث در دادگاه ها بررسی وضعیت جرم مشهود و غیرمشهود است. در حالت جرم مشهود و غیرمشهود متهم حق دارد در اولین فرصت با خانواده خود تماس بگیرد و داشتن وکیل یکی از حقوق بنیادین او در مرحله تحقیقات مقدماتی است. تفاوت رویه ها در جرم مشهود و غیرمشهود نباید باعث شود که حقوق انسانی و قانونی متهم، از جمله منع شکنجه و منع اخذ اقرار با زور، نادیده گرفته شود.

نکته مهم این است که اگر ضابطان قضایی در مواجهه با این حوادث، قوانین و مقررات را رعایت نکنند، نه تنها ادله جمع آوری شده توسط آن ها در دادگاه فاقد اعتبار خواهد بود، بلکه خود ماموران نیز تحت پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت. این موضوع اهمیت حضور یک وکیل آگاه به قوانین را دو چندان می کند.

جرم مشهود چیست و راهنمای حقوقی شما

در این مقاله جامع و تخصصی به صورت مفصل بررسی کردیم که جرم مشهود چیست و چه جایگاهی در قوانین کیفری ایران دارد. متوجه شدیم که سرعت عمل، حضور ضابطان و تازه بودن ادله از مهم ترین ویژگی های این گونه تخلفات هستند و تفاوت های بنیادین آن ها با سایر جرایم نیازمند دقت نظر بالایی است. حقوق کیفری دریایی از تبصره ها و استثنائات است که عدم آگاهی از آن ها می تواند خسارات جبران ناپذیری به جان، مال و آبروی افراد وارد کند.

اگر شما یا یکی از نزدیکان تان درگیر یک پرونده کیفری پیچیده شده اید، یا به عنوان مدیر یک شرکت تجاری نگران مسائل حقوقی و کلاهبرداری های احتمالی هستید، هرگز بدون مشورت با یک فرد متخصص اقدام به طرح شکایت یا دفاع از خود نکنید.

دکتر علی جاوید، وکیل پایه یک دادگستری و عضو هیئت علمی دانشگاه، با تخصص ویژه در دعاوی کیفری، ملکی و خانواده، آماده ارائه دقیق ترین مشاوره های حقوقی به شما عزیزان می باشند. همین حالا می توانید از طریق سیستم نوبت دهی آنلاین سایت و یا پیام رسان واتس اپ، وقت مشاوره خود را رزرو کنید و مدیریت پرونده خود را به دست یک متخصص بسپارید. منتظر نظرات و سوالات شما در بخش دیدگاه های همین مقاله هستیم.