موارد رد شکایت چیست و چرا شکایت دادگاهی رد می شود؟
اقامه دعوا و طرح شکایت در مراجع قضایی یکی از حقوق بنیادین هر شخص در جامعه می باشد اما ورود به این مسیر نیازمند رعایت تشریفات شکلی و ماهوی مشخصی است که قانونگذار برای حفظ نظم عمومی و جلوگیری از اطاله دادرسی وضع کرده است. زمانی که یک شخص حقیقی یا حقوقی اقدام به ثبت شکواییه یا دادخواست در دادسرا یا دادگاه می نماید، قاضی یا بازپرس مکلف است قبل از ورود به ماهیت پرونده، تمامی ارکان قانونی آن را به دقت بررسی کند. در بسیاری از موارد مراجع قضایی به دلیل وجود نواقص شکلی، عدم صلاحیت مرجع، فقدان ادله کافی یا حتی نداشتن ذینفعی خواهان، از ادامه رسیدگی خودداری کرده و تصمیم به رد دعوا یا رد شکایت می گیرند. آگاهی از موارد رد شکایت به متقاضیان دادرسی کمک می کند تا قبل از صرف هزینه های سنگین و اتلاف زمان، پرونده خود را بر اساس اصول حقوقی آسیب شناسی کرده و از ابطال یا رد ناگهانی آن جلوگیری به عمل آورند. تصمیمات قضایی مبنی بر رد شکایت معمولا در قالب قرارهای شکلی مانند قرار رد دعوا، قرار عدم استماع دعوا، قرار منع تعقیب یا قرار موقوفی تعقیب صادر می شوند که هر یک آثار حقوقی متفاوتی برای طرفین پرونده ایجاد می کنند. در این مقاله قصد داریم تمامی ابعاد قانونی رد شکایت، دلایل صدور این قرارهای قضایی و راهکارهای حقوقی مواجهه با آن ها را به شکلی کاربردی تحلیل نماییم.
موارد رد شکایت و بررسی مفاهیم حقوقی پایه
مفاهیم حقوقی مرتبط با موارد رد شکایت بر سه محور اصلی شامل عدم رعایت شرایط شکلی دادخواست، عدم اهلیت خواهان و عدم وجود ذینفعی در پرونده استوار می باشد. بر اساس قوانین دادرسی مدنی و کیفری، اگر شکواییه یا دادخواست اولیه بدون رعایت الزامات قانونی تنظیم شود، دادگاه امکان ورود به موضوع اصلی را نخواهد داشت. یکی از مهم ترین موارد رد شکایت عدم پرداخت هزینه دادرسی یا مشخص نبودن اقامتگاه خواهان می باشد که در این حالت مدیر دفتر دادگاه اقدام به صدور قرار رد دادخواست می نماید. همچنین اگر شخص طرح کننده دعوا فاقد اهلیت قانونی باشد یا سمت وی به عنوان نماینده یا وکیل به اثبات نرسد، دادگاه رسیدگی را متوقف می سازد. مشاوره با یک وکیل دادگستری در تبریز یا متخصصان حقوقی مجرب می تواند از بروز چنین خطاهای اولیه ای جلوگیری کند. علاوه بر این موضوع ذینفع بودن خواهان نیز یکی از ارکان اساسی است، به این معنی که شخص باید نفع مستقیم و مشروعی در موضوع طرح شده داشته باشد تا دادگاه شکایت او را بپذیرد. رعایت نکردن این اصول سبب می شود که مرجع قضایی بدون بررسی اسناد و مدارک موضوعی، قرار رد دعوا صادر نماید و خواهان را از دستیابی به نتیجه مطلوب باز دارد.
جهت مشاوره با شماره ۰۹۱۴۱۱۹۳۵۰۴ تماس بگیرید
رد شکایت شاکی به علت عدم ارائه ادله یا فقدان عنصر قانونی
در رویه قضایی دادسراها و دادگاه ها، رد شکایت شاکی یکی از متداول ترین تصمیماتی است که به دلیل نقص در ادله اثبات دعوا یا عدم انطباق رفتار متهم با عناوین مجرمانه اتخاذ می شود. در نظام حقوقی ایران اصل بر برائت اشخاص است و بار اثبات ادعا همیشه بر دوش شاکی قرار دارد، بنابراین اگر شاکی نتواند ادله قانونی مانند شهادت شهود، اسناد رسمی، اقرار یا نظریه کارشناسی را به دادگاه ارائه دهد، مقام قضایی چاره ای جز رد ادعا نخواهد داشت. از سوی دیگر عنصر قانونی جرم بدین معناست که هیچ فعلی را نمی توان جرم دانست مگر آنکه در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد. اگر رفتاری که شاکی از آن شکایت کرده است از نظر قانون مجازات اسلامی جرم تلقی نشود، قضات بلافاصله اقدام به رد شکایت شاکی نموده و پرونده را مختوعه می کنند. همچنین ارائه اسناد مجعول یا غیر معتبر نیز می تواند علاوه بر رد شکایت، تبعات کیفری مجزا برای شاکی به همراه داشته باشد. بنابراین ارزیابی دقیق ادله اثباتی پیش از طرح هرگونه دعوای کیفری و اطمینان از مجرمانه بودن رفتار انتسابی، حیاتی ترین گام در ثبت شکواییه محسوب می شود تا پرونده به علت عدم کفایت دلایل با شکست مواجه نگردد.
رد شکایت حقوقی و بررسی قرار رد دعوا در دادگاه
پرونده های حقوقی به دلیل ماهیت تخصصی و آیین دادرسی پیچیده خود، بستر فراوانی برای صدور قرار رد شکایت حقوقی فراهم می سازند. قرار رد دعوا زمانی صادر می شود که خواهان در طرح دعوای خود یکی از ایرادات شکلی مندرج در قانون آیین دادرسی مدنی را نادیده گرفته باشد. برای مثال اگر خواهان قبلا همین دعوا را علیه همان شخص مطرح کرده باشد و حکم قطعی درباره آن صادر شده باشد، با ایراد امر قضاوت شده مواجه شده و دادگاه قرار رد دعوا صادر می کند. همچنین در صورتی که قبل از طرح دعوا یا در حین رسیدگی، توافقی مبنی بر استرداد شکایت کیفری یا سازش حقوقی بین طرفین صورت گرفته باشد، ادامه رسیدگی موضوعیت خود را از دست می دهد. از دیگر موجبات رد شکایت حقوقی می توان به طرح دعوا خارج از مهلت های قانونی یا عدم توجه دعوا به خوانده اشاره کرد؛ بدین معنا که خواهان شخص اشتباهی را به عنوان خوانده دعوا طرف دعوا قرار داده باشد. در تمامی این موارد دادگاه وارد ماهیت حق نمی شود و صرفا با صدور قرار شکلی، پرونده را از جریان رسیدگی خارج می سازد تا خواهان در صورت امکان پس از رفع نقص، مجددا اقدام به ثبت دادخواست نماید.
موارد رد شکایت کیفری و صدور قرار منع یا موقوفی تعقیب
آشنایی با موارد رد شکایت کیفری برای تمامی افرادی که قصد پیگیری پرونده های جزایی در دادسرا را دارند الزامی است. در آیین دادرسی کیفری، پرونده پس از ثبت شکواییه به بازپرسی یا دادیاری ارجاع می شود تا تحقیقات مقدماتی درباره آن انجام پذیرد. اگر بازپرس پس از بررسی مجرمانه بودن عمل و ارزیابی ادله به این نتیجه برسد که متهم مرتکب جرمی نشده یا ادله کافی برای انتساب جرم وجود ندارد، اقدام به صدور قرار منع تعقیب می نماید که در واقع نوعی رد شکایت کیفری به شمار می رود. علاوه بر قرار منع تعقیب، قرار موقوفی تعقیب نیز زمانی صادر می شود که به دلایلی مانند فوت متهم، گذشت شاکی در جرایم قابل گذشت، شمول عفو یا مرور زمان، امکان ادامه تعقیب کیفری وجود نداشته باشد. جدولی که در ادامه ارائه می شود مقایسه ای بین انواع قرارهای شکلی در دعاوی کیفری و حقوقی را نشان می دهد تا تفاوت این تصمیمات قضایی به روشنی مشخص گردد.
| نوع قرار قضایی | مرجع صادرکننده | دلیل اصلی صدور قرار | اثر حقوقی قرار |
| قرار رد دادخواست | دفتر دادگاه | عدم رفع نقص یا عدم پرداخت هزینه | امکان طرح مجدد پس از رفع نقص |
| قرار منع تعقیب | دادسرا / بازپرسی | عدم وجود ادله یا جرم نبودن عمل | امکان اعتراض در دادگاه صالح |
| قرار موقوفی تعقیب | دادسرا یا دادگاه | مرور زمان، فوت متهم یا گذشت شاکی | بسته شدن دائمی پرونده |
| قرار رد دعوا | دادگاه حقوقی | وجود ایرادات شکلی یا عدم اهلیت | امکان اقامه مجدد دعوا پس از اصلاح |
بررسی دلایل اصلی صدور قرار رد شکایت کیفری
تحلیل دقیق تر درباره دلایل رد شکایت نشان می دهد که بخش عمده ای از تصمیمات دادسراها مبتنی بر ارزیابی سه عنصر قانونی، مادی و معنوی جرم می باشد. برای تشکیل یک جرم کامل باید عنصر مادی یعنی رفتار فیزیکی مشهود و عنصر معنوی یعنی قصد مجرمانه یا سوءنیت وجود داشته باشد. در صورتی که بازپرس در تحقیقات خود متوجه شود که رفتار انجام شده فاقد سوءنیت بوده است، شکایت کیفری رد خواهد شد. همچنین مطابق با معیارهای آیین دادرسی بین المللی رعایت حقوق متهم و حفظ اصل شفافیت در جمع آوری ادله از اهمیت بالایی برخوردار است که این امر در قوانین داخلی نیز بازتاب یافته است. یکی دیگر از دلایل اصلی صدور قرار رد شکایت، فقدان صلاحیت محلی یا ذاتی مرجع رسیدگی کننده است؛ مثلا اگر جرمی در یک حوزه قضایی دیگر اتفاق افتاده باشد، دادسرای مقصد قرار عدم صلاحیت صادر می کند و در صورت عدم پیگیری شاکی پرونده رد می گردد. علاوه بر این در جرایم قابل گذشت مانند توهین یا ضرب و جرح ساده، انصراف یا استرداد صریح شکواییه بلافاصله منجر به صدور قرار رد شکایت می شود.
جهت مشاوره با شماره ۰۹۱۴۱۱۹۳۵۰۴ تماس بگیرید
دلایل رد شکایت در دیوان عدالت اداری و مراجع اختصاصی
دیوان عدالت اداری به عنوان مرجع عالی رسیدگی به شکایات مردم از تصمیمات، اقدامات و آیین نامه های واحدهای دولتی و ماموران عمومی دارای آیین دادرسی خاص خود می باشد. بررسی دلایل رد شکایت در دیوان عدالت اداری نشان می دهد که عدم رعایت مهلت های قانونی یکی از شایع ترین علل رد شکایت شهروندان است. به عنوان مثال شکایت از آرای هیات های حل اختلاف کار یا کمیسیون های شهرداری باید ظرف مهلت سه ماه برای افراد مقیم ایران و شش ماه برای اشخاص مقیم خارج ثبت شود و تجاوز از این مهلت باعث رد دادخواست می گردد. همچنین عدم اتمام مراحل اعتراض اداری مقدماتی و عدم ذینفعی مستقیم از دیگر دلایل رد دادخواست در این دیوان است. در پرونده های پیچیده اداری و ملکی، بهره مندی از دانش آکادمیک و تجربه عملی متخصصان حقوقی نظیر دکتر علی جاوید می تواند مسیر اعتراض به آرای اداری را هموار سازد و از صدور قرارهای رد جلوگیری نماید. دادرسان دیوان عدالت اداری ابتدا شکایات را در شعب بدوی ارزیابی کرده و در صورت عدم احراز شرایط اولیه قانونی، قرار رد شکایت صادر می کنند.
موارد رد شکایت
در صورت مواجهه با زیان و خسارت به سبب ارتکاب جرم ، قادر به طرح شکایت کیفری یا حقوقی خود خواهید بود . نخستین گام آغاز یک دعوا توسط شاکی علیه متهم ، طرح شکایت می باشد . هنگام تنظیم شکایت ، شاکی باید تمام نکات مهم را رعایت نماید تا قادر به تنظیم شکواییه به صورت کامل و جامع باشد . در صورت عدم تنظیم شکواییه به صورت کامل ، ممکن است با رد شکایت مواجه شوید . در این شرایط پرونده شما وارد مرحله دادرسی نخواهد شد . لازم به ذکر است که طرح دعاوی با موضوع مشترک به کرات امکان پذیر نیست ، از این رو برای طرح شکواییه باید به افراد متخصص مراجعه کرد تا با رعایت نکات مهم از رد شکایت خود جلوگیری به عمل آید . در حالت کلی و براساس ماده 56 قانون آیین دادرسی مدنی ، هرگاه در دادخواست ؛ خواهان یا محل اقامت او مشخص نباشد ، ظرف دو روز از تاریخ رسید دادخواست به موجب قراری که مدیر دفتر دادگاه که در غیبت مشارالیه جانشین او صادر میکند ، دادخواست رد میشود . موارد رد شکایت طبق قانون اسلامی بیشتر به دلیل عدم رعایت نکات تنظیم شکوائیه از جانب شاکی است . مشورت با یک وکیل حقوقی ماهر می تواند از رد شکایت شما جلوگیری به عمل بیاورد .
پیشگیری از رد شکایت
به منظور پیشگیری از رد شکایت یا رسیدگی به پرونده شما توسط دادگاه ، پس از ارسال شکواییه باید مشخصات هویتی شاکی درج گردند . در صورت در دسترس بودن اطلاعات در رابطه با هویت متهم در شکواییه ؛ باید به صورت کامل مشخصات متهم و موضوع شکایت درج شوند . در حالت کلی رد شکایت کیفری یکی از مسائلی است که ممکن است شاکیان در روند پرونده خود با آن مواجه شوند ، که برای جلوگیری از این مشکل باید نکات مختلفی را در شکواییه رعایت نمود تا شکایت شما جزو موارد رد شکایت محسوب نشود .
نکات مهم
رعایت نکات مهم زیر از رد شکایت شما توسط دادگاه پیشگیری خواهد کرد از این رو توصیه می شود هنگام طرح شکایت این نکات را رعایت نمایید .
- اهلیت شاکی : اهلیت به معنای رسیدن شخص به سن قانونی برای انجام امور می باشد . یکی از موارد رد شکایت مکرر ، همین اهلیت نداشتن شاکی است . لازم به ذکر است که برای اهلیت در قانون ایران سن خاصی در نظر گرفته نشده است . رویه عملی این است که افراد با رسیدن به سن 18 سال اهلیت پیدا می کنند . از این سن به بعد افراد می توانند برای انجام امور اقدام نمایند . از این رو می توان بیان کرد که افراد حین انجام امور شکایت یا باید 18 سال خود را تمام کنند یا قیم و ولی به عنوان نماینده ایشان شکایت را مطرح کند .
- درج مشخصات و موضوع شکایت : به منظور پیشگیری از رد شکایت یا رسیدگی به پرونده شما توسط دادگاه پس از ارسال شکواییه باید مشخصات هویتی شاکی درج گردند . در صورت در دسترس بودن اطلاعات در رابطه با هویت متهم در شکواییه باید به صورت کامل مشخصات متهم و موضوع شکایت درج شوند . درج موارد روبرو به هنگام تنظیم شکواییه از اهمیت ویژه برخوردار است : مشخصات هویتی شاکی به صورت کامل و درج نشانی دقیق ایشان ، موضوع شکایت ، محل وقوع جرم و تاریخ دقیق آن ، ضرر و زیان مالی وارده به شاکی خصوصی یا ضرر و زیانی که شاکی قصد مطالبه آن ها را دارد ، ضمیمه کردن دلایل ومشخصات شهود و اسامی آگاهان از وقوع جرم ، امضا .
به خاطر داشته باشید ؛ در صورت انجام و پیگیری تمام این موضوعات توسط وکیل ، مشخصات و امضای وکیل نیز باید در شکواییه مد نظر به منظور پیشگیری از رد شدن شکایت درج گردند .
جهت مشاوره با شماره ۰۹۱۴۱۱۹۳۵۰۴ تماس بگیرید
اهمیت بالای درج سمت شاکی در شکواییه
درج سمت شاکی در پیپشگیری از رد شدن شکوائیه ، اهمیت ویژه ای دارد . اگر خواهان در دعاوی حقوقی فاقد سمت باشد ، تکلیف دعوا و ضمانت اجرای آن در قانون آیین دادرسی مدنی مشخص خواهد بود . برای آغاز روند رسیدگی به جرایم قابل گذشت ، شکایت شاکی لازم و ضروری است . به خاطر داشته باشید عدم وجود سمت لازم شاکی برای طرح شکایت هنگام تنظیم شکواییه و طرح دعوای کیفری باعث می شود دادسرا دو حکم را صادر کند :
- موقوفی تعقیب : وجود یک اصل در دادسرا باعث می شود که رسیدگی به یک جرم متوقف نشود مگر این که قانون توقف ، رسیدگی به آن را لازم بداند . در صورتی که فردی به دلیل ارتکاب جرم تحت تعقیب قرار گیرد اما هنگام انجام تحقیقات فوت کند و یا جرم ارتکابی ایشان شامل عفو شود ، ادامه تحقیقات کیفری علیه ایشان متوقف خواهد شد و قرار موقوفی تعقیب توسط دادستان صادر خواهد شد . شاکی در این شرایط از زمان تاریخ ابلاغ قرار موقوفی تعقیب 10 روز فرصت دارد نسبت به رای صادره اعتراض کند .
- قرار ترک تعقیب : قرار ترک محاکمه با رای و حکم دادگاه صادر خواهد شد اما تنها شاکی حق ترک محاکمه را دارد . شاکی می تواند از این حق صرف نظر نماید . به این معنا که مدعی یا شاکی حق دارد پس از تقاضای ترک تعقیب ؛ شکایت خود را مجدد مطرح نماید .
در نهایت اگر می خواهید مورد شکایتی شما جزو موارد رد شکایت محسوب نشود ، می توانید با وکیل دادگستری در تبریز – دکتر علی جاوید مشورت کنید .
دلایل رد شکایت و راهکارهای قانونی مواجهه با موارد رد شکایت
زمانی که با تصمیم مرجع قضایی مبنی بر رد شکایت مواجه می شوید، پایان راه حقوقی شما نیست بلکه قانونگذار مهلت ها و راهکارهای مشخصی را برای اعتراض به این تصمیمات در نظر گرفته است. اکثر قرارهای رد شکایت کیفری و حقوقی ظرف مهلت بیست روز پس از ابلاغ قابل اعتراض در مرجع صالح بالاتر هستند. برای موفقیت در مرحله اعتراض، ارزیابی دقیق علت رد و برطرف کردن نواقص شکلی یا ارائه ادله جدید ضروری می باشد. مشاوره تخصصی با دکتر علی جاوید به شما کمک می کند تا با تحلیل کارشناسانه متن قرار، لایحه دفاعی مستدلی برای دادگاه تجدیدنظر یا دادگاه کیفری دو تنظیم نمایید. جهت جلوگیرى از مواجهه با قرارهای رد دعوا، توجه به نکات کلیدی زیر پیش از طرح دعوا الزامی است:
- بررسی کامل صلاحیت ذاتی و محلی مرجع قضایی پیش از ثبت شکواییه
- اطمینان از وجود عنصر مجرمانه و سوءنیت در رفتارهای انتسابی به متهم
- جمع آوری اسناد و ادله اثباتی معتبر و محکمه پسند قبل از اقدام قانونی
- احراز کامل اهلیت و ذینفع بودن خواهان یا شاکی در موضوع پرونده
- رعایت مهلت های قانونی ثبت اعتراض و پرداخت کامل هزینه دادرسی
در صورتی که با هر یک از قرارهای رد شکایت مواجه شده اید، می توانید سوالات و دیدگاه های خود را در بخش نظرات این صفحه به اشتراک بگذارید یا جهت بررسی تخصصی پرونده خود با کارشناسان حقوقی ما در ارتباط باشید.
جهت مشاوره با شماره ۰۹۱۴۱۱۹۳۵۰۴ تماس بگیرید