تفاوت قرض و عاریه
تفاوت اصلی عقد قرض و عاریه این است که عقد قرض با توجه به قانون مدنی یک عقد تملیکی است یعنی جزو عقودی است که نتیجه آن انتقال مالکیت از یک نفر به نفر دیگر باشد و در مقابل عقد عاریه یک عقد عهدی می باشد یعنی از جمله عقودی می باشد که موجب آن یکی از طرفین قرارداد یا هر دو ملزم به انجام کاری می شوند و در این عقد نیز عاریه گیرنده متعهد می شود مال مورد عاریه را به مالک اصلی آن برگرداند.که از طریق وکیل مهریه در تبریز میتوان پیگیری کرد.
تفـاوت عقد قرض
عقد قرض یک عقد لازم می باشد یعنی طرفین نمی توانند آن را به هم بزنند اما عقد عاریه عقدی است جایز که با فوت هر یک از طرفین رابطه از میان خواهد رفت. معمولاً در بین مردم، قرض و عاریه در یک مفهوم بکارگرفته میشود و تفاوتی بین آنها قائل نیستند ولی در عالم حقوق که هر کلمه بارحقوقی مخصوص به خود را دارد و اصولاً کلمات مترادف و هم معنا پیدا نمیشود، قرض و عاریه دو مفهوم جدا از هم هستند و تعاریف و اثرات مخصوص به خود را دارند.
تفاوت عقد عاریه
عقد عاریه، عقدى است که به موجب آن، عاریه دهنده مال خود را در اختیار دیگرى قرار مىدهد، تا از آن استفاده مجانى کند. در عاریه، برخلاف قرض، اصل مال از ملکیت صاحب آن خارج نمىشود و عاریه کننده تنها اجازه استفاده حلال از مال را دارد؛ البته استفادهاى که موجب از بین رفتن اصل مال نگردد. به همین جهت، عاریه تنها در جایى صحیح است که با استعمال، اصل شىء از بین نرود، مانند عاریه ظروف، فرش و وسایل نقلیه؛ اما در چیزهایى که با مصرف از بین مىروند، مثل نان، میوه و غذا عاریه، صحیح نیست. در قرض، به محض قبض، قرض گیرنده مالک شىء مىشود و مىتواند هر نوع تصرفى را در آن انجام دهد لذا موضوع قرض اعم از عاریه است.
عقد قرض
در عقد قرض، قرض دهنده را مُقرِض و قرض گیرنده را مُقترِض مینامند. در میان قراردادهای مختلف دو قرارداد وجود دارند که بسیار به یکدیگر شبیه اند و از این حیث منجر به اشتباهاتی می شود. این دو عقد، عقد قرض و عقد عاریه هستند که هر دو از عقود معین اند. عقد قرض، عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین مال خود را به دیگری می دهد تا از آن استفاده کند و در موعد مقرر هم برگرداند اما عقد عاریه عقدی است که به موجب آن یکی مال خود را به دیگری می دهد تا به طور مجانی از آن منتفع شود.
تملیکی بودن
اولین تفـاوت عقد قرض و عقد عاریه در این است که عقد قرض یک عقد تملیکی است یعنی اینکه قرض دهنده مال خود را برای مدت مشخصی به مالکیت قرض گیرنده در می آورد و او در این مدت مالک مال مقروضه خواهد بود و هر گونه تصرفی که بخواهد می تواند در مال مقروصه بکند اما مثل آن را در پایان مدت به قرض دهنده برگرداند. اما در عقد عاریه تملیکی صورت نمی گیرد و مال در مالکیت عاریه دهنده می ماند و فقط اجازه استفاده از منفعت مال به عاریه گیرنده یا مستعیر داده می شود. موضوع تملیکی بودن مال منجر به نتایج حقوقی می شود که تفاوت دوم عقد قرض و عقد عاریه را به وجود می آورد.
تفاوت قرض و عاریه: راهنمای جامع برای فهم دقیق حقوقی
در دنیای پیچیده روابط انسانی و اقتصادی، افراد به طور مداوم در حال مبادله کالاها، خدمات و داراییها هستند. در این میان، برخی از واژگان و مفاهیم حقوقی وجود دارند که به کرات در زندگی روزمره ما شنیده و استفاده می شوند، اما ممکن است تفاوتهای دقیق آنها به درستی درک نشده باشد. دو واژه “قرض” و “عاریه” از جمله این مفاهیم هستند که هرچند در نگاه اول شبیه به یکدیگر به نظر می رسند، اما دارای فرقهای اساسی و آثار حقوقی کاملاً متفاوتی هستند. درک صحیح تفاوت قرض و عاریه برای هر فردی، چه در سطح فردی و چه در سطح تجاری، از اهمیت بالایی برخوردار است.
این مقاله از بهترین وکیل تبریز با هدف تبیین دقیق و جامع تفاوت قرض و عاریه، به شما کمک می کند تا با ابعاد مختلف این دو عقد حقوقی آشنا شوید. ما نه تنها به تعاریف و ارکان هر یک خواهیم پرداخت، بلکه فرق عاریه و قرض را از جنبههای ماهیت، منافع، مسئولیت و زمان بازپرداخت نیز بررسی خواهیم کرد تا در پایان، تصویری شفاف از این مفاهیم در ذهن شما شکل گیرد. این آگاهی حقوقی می تواند شما را در تصمیمگیریهای مالی و قراردادی یاری کند و از بروز مشکلات احتمالی در آینده جلوگیری کند.
مقدمهای بر مفهوم قرض و عاریه در حقوق
برای اینکه بتوانیم به طور دقیق به بررسی تفاوت قرض و عاریه بپردازیم، لازم است ابتدا تعاریف روشن و مشخصی از هر یک از این مفاهیم ارائه دهیم. در حقوق مدنی ایران، قرض و عاریه به عنوان دو عقد مستقل شناخته می شوند که هر یک دارای ویژگیها و آثار حقوقی خاص خود هستند.
قرض چیست؟ تعریف حقوقی و ارکان آن
قرض در اصطلاح حقوقی، عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین (مقرض) مقدار معینی از مال خود را به طرف دیگر (مقترض) تملیک می کند و مقترض در مقابل متعهد می شود که مثل آن را از جهت مقدار، جنس و وصف رد کند. نکته کلیدی در عقد قرض، انتقال مالکیت عین مال به مقترض است. به عبارت دیگر، وقتی شما چیزی را قرض می گیرید، مالک آن می شوید و در پایان باید عین دیگری از همان جنس و مقدار را به جای آن بازگردانید.
ارکان عقد قرض عبارتند از:
- مقرض: دهنده قرض.
- مقترض: گیرنده قرض.
- مال مورد قرض: مالی که قرض داده می شود و معمولاً از اموال مثلی (مشابه) است؛ یعنی نمونه و مثل آن در بازار وجود دارد.
- قصد و رضا: اراده آزاد طرفین برای انعقاد عقد.
عاریه چیست؟ تعریف حقوقی و ویژگیهای آن
عاریه نیز در حقوق مدنی، عقدی است که به موجب آن یک نفر (معیر) عین مال خود را به دیگری (مستعیر) به طور رایگان و برای مدت معین یا نامعین می دهد تا از آن استفاده کند و در پایان، عین همان مال را بازگرداند. مهمترین ویژگی عاریه، عدم انتقال مالکیت است. مستعیر تنها حق استفاده از مال را پیدا می کند و مالکیت همچنان برای معیر باقی می ماند.
ویژگیهای عقد عاریه شامل موارد زیر است:
- معیر: دهنده عاریه.
- مستعیر: گیرنده عاریه.
- مال مورد عاریه: مالی که عاریه داده می شود و معمولاً از اموال قیمی (متفاوت و منحصر به فرد) است؛ یعنی عین همان مال باید بازگردانده شود.
- عدم تملیک: مستعیر مالک مال نمی شود.
- رایگان بودن: عقد عاریه اصولاً مجانی است.
- امانت بودن: مال عاریه نزد مستعیر به صورت امانت است
بررسی فرق عاریه و قرض از جنبههای مختلف
حال که با تعاریف هر یک از این دو عقد آشنا شدیم، می توانیم به طور مفصل به بررسی تفاوت قرض و عاریه از ابعاد مختلف بپردازیم تا درک عمیقتری از تمایزات آنها حاصل شود.
تفاوت عقد قرض و عقد عاریه از نظر ماهیت
مهمترین و بنیادیترین تفاوت عقد قرض و عقد عاریه، در ماهیت آنها و اثری است که بر مالکیت مال مورد معامله می گذارند. در عقد قرض، مالکیت عین مال به مقترض منتقل می شود. به این معنا که مقترض می تواند هر تصرفی در مال داشته باشد، آن را مصرف کند، بفروشد یا به هر نحو دیگری از آن استفاده کند. در مقابل، او متعهد است که “مثل” آن را بازگرداند. مثلاً اگر پول قرض گرفتهاید، مالک آن پول می شوید و می توانید آن را خرج کنید و سپس پول دیگری را بازپرداخت کنید.
اما در عقد عاریه، مالکیت مال به مستعیر منتقل نمی شود. مستعیر تنها حق استفاده و انتفاع از عین مال را پیدا می کند و مکلف است “عین همان مال” را پس از اتمام مدت عاریه یا هر زمان که معیر درخواست کرد، بازگرداند. به عنوان مثال، اگر کتابی را عاریه گرفتهاید، مالک کتاب نمی شوید و باید پس از مطالعه، همان کتاب را به صاحبش برگردانید. این تفاوت قرض و عاریه در انتقال مالکیت، سنگ بنای تمامی تفاوتهای بعدی است.
تفاوت قرض و عاریه در مورد منافع و بهرهبرداری
یکی دیگر از جنبههای کلیدی تفاوت قرض و عاریه، نحوه بهرهبرداری از مال و تعلق منافع آن است. در عقد قرض، چون مالکیت مال به مقترض منتقل می شود، هرگونه منفعتی که از آن مال حاصل شود، متعلق به مقترض است. به عنوان مثال، اگر شما مبلغی پول را قرض گرفتهاید و آن را در بانکی سرمایهگذاری می کنید، سود حاصل از آن سرمایهگذاری متعلق به شماست.
در مقابل، در عقد عاریه، از آنجایی که مالکیت عین مال به مستعیر منتقل نمی شود، هرگونه منفعتی که از عین مال حاصل شود، اصولاً متعلق به معیر (صاحب مال) است، مگر اینکه در قرارداد به نحو دیگری توافق شده باشد. مستعیر فقط حق استفاده از خود عین مال را دارد، نه منافع حاصل از آن. برای مثال، اگر ماشینی را عاریه گرفتهاید، می توانید از آن برای جابجایی استفاده کنید، اما اگر آن را اجاره دهید، درآمد حاصل از اجاره متعلق به صاحب ماشین است.
مسئولیت در قبال تلف یا نقص در تفاوت قرض و عاریه
مسئولیت در قبال تلف یا ناقص شدن مال نیز یکی از موارد مهم در تفاوت قرض و عاریه است. در عقد قرض، از آنجا که مقترض مالک مال می شود، مسئولیت هرگونه تلف یا نقص در مال مورد قرض بر عهده اوست، حتی اگر این تلف یا نقص بدون تقصیر وی رخ داده باشد. زیرا مال در مالکیت اوست و او باید مثل آن را بازگرداند.
اما در عقد عاریه، از آنجا که مال به صورت امانت در اختیار مستعیر قرار می گیرد، مسئولیت مستعیر در قبال تلف یا نقص مال متفاوت است. مستعیر تنها در صورتی مسئول است که تلف یا نقص به واسطه تعدی (تجاوز از حدود اذن) یا تفریط (کوتاهی در نگهداری) او رخ داده باشد. به عبارت دیگر، اگر مستعیر به طور معمول و با رعایت احتیاط از مال استفاده کرده باشد و مال بدون تقصیر او تلف شود، مسئولیتی ندارد، مگر اینکه عاریه به طور صریح یا ضمنی “مضمونه” باشد (یعنی توافق شده باشد که مستعیر در هر حال مسئول است). با این حال، باید توجه داشت که این مسئولیت در برخی موارد خاص، مانند عاریه طلا و نقره، حتی بدون تعدی یا تفریط نیز بر عهده مستعیر است.
بررسی حق مطالبه و زمان بازپرداخت در قرض و عاریه
حق مطالبه مال و زمان بازپرداخت نیز در تفاوت قرض و عاریه اهمیت دارد. در عقد قرض، مقرض (دهنده قرض) معمولاً حق ندارد هر زمان که خواست، مال قرض داده شده را مطالبه کند. اگر برای بازپرداخت مدت زمانی تعیین شده باشد، مقرض باید تا پایان آن مدت صبر کند. در صورتی که مدتی تعیین نشده باشد، مقرض می تواند در هر زمان که بخواهد، درخواست بازپرداخت کند، اما مقترض موظف است در زمان معقولی آن را بازپرداخت کند.
در مورد عاریه، معیر (صاحب مال) هر زمان که بخواهد می تواند مال خود را مطالبه کند و مستعیر موظف به بازگرداندن آن است، حتی اگر برای عاریه مدت زمان مشخصی تعیین شده باشد. این موضوع نشان دهنده ماهیت امانی عاریه است که مالکیت اصلی همواره نزد معیر باقی می ماند و او حق فسخ عقد را در هر زمان دارد.
آثار حقوقی و کاربردهای تفاوت قرض و عاریه در زندگی روزمره
درک صحیح تفاوت قرض و عاریه صرفاً یک بحث نظری نیست، بلکه دارای آثار حقوقی و کاربردهای عملی فراوانی در زندگی روزمره ما است. این آگاهی به افراد کمک می کند تا با اطمینان بیشتری در روابط مالی و قراردادی خود عمل کنند.
تفاوت قرض و عاریه و تاثیر آن بر روابط مالی
یکی از مهمترین آثار تفاوت قرض و عاریه، تاثیر آن بر روابط مالی افراد است. درک اینکه چه زمانی ما در حال “قرض” دادن یا گرفتن هستیم و چه زمانی “عاریه”، می تواند از سوءتفاهمها و اختلافات حقوقی بعدی جلوگیری کند. به عنوان مثال، اگر شما به دوستتان پول می دهید تا او از آن برای خرید کالایی استفاده کند و سپس “همان مقدار پول” را به شما بازگرداند، این یک قرض است و او مالک آن پول می شود. اما اگر کتابی را به او می دهید تا بخواند و “همان کتاب” را بازگرداند، این یک عاریه است و او فقط حق استفاده از آن را دارد.
نکات مهم در انعقاد عقود قرض و عاریه
برای جلوگیری از هرگونه مشکل حقوقی، رعایت نکات زیر در انعقاد عقود قرض و عاریه ضروری است:
- شفافسازی: همیشه ماهیت دقیق رابطه را مشخص کنید که آیا قرض است یا عاریه.
- توافق کتبی: برای مبالغ یا اشیاء با ارزش، بهتر است توافق کتبی داشته باشید.
- تعیین مدت: در قرض، تعیین مدت بازپرداخت و در عاریه، مدت استفاده، به وضوح ذکر شود.
- مسئولیتها: در مورد عاریه، مسئولیت مستعیر در قبال تلف یا نقص مال، به خصوص در مورد اموال با ارزش، مشخص شود.
- دقت در لفظ: از واژگان حقوقی صحیح استفاده کنید تا شائبهای باقی نماند.
همواره توصیه می شود برای مسائل حقوقی پیچیدهتر با یک وکیل متخصص مانند دکتر علی جاوید مشورت کنید تا از صحت و اعتبار قراردادهای خود اطمینان حاصل نمایید.
تلف مال
گفتیم که اولین فرق قرارداد قرض و قرارداد عاریه در این است که مال موضوع قرارداد در عقد قرض به مالکیت طرف قرارداد در می آید اما در عقد عاریه این طور نیست و تنها اجازه استفاده از مال به مستعیر داده می شود. بنابراین وقتی در عقد قرض مالکیت منتقل می شود، قرض گیرنده می تواند به دلخواه در مال تصرف کند و می تواند آن را از بین ببرد اگرچه مسئول است که مثل مال را در موعد مقرر به قرض دهنده برگرداند. اما در عقد عاریه، عاریه گیرنده تنها اجازه استفاده رایگان از مال را دارد و حق ندارد آن را تلف کند. در واقع مستعیر امین است و باید مال را نزد خود نگه دارد و هر وقت مالک خواست آن را برگرداند.
عقد عاریه
عاریه برخلاف قرض غیرمعوض است. بدین شرح که شخصی به دیگری اجازه در استفاده اتومبیل خود را بدهد بدون اینکه هیچ مبلغی را دریافت کند.
لازم به ذکر است که اگر در ضمن عقد شرط شود که شخص استفاده کننده. ماهیانه 5میلیون تومان بپردازد. بازهم عقد عاریه است. زیرا پرداخت عوض جنبه فرعی دارد. ولی اگر در متن عقد(نه شرط ضمن عقد) آورده شود که در مقابل استفاده، مبلغی پرداخته شود. عقد معوض میشود و اجاره قلمداد میشود. پس مىتوان اشیایى را قرض داد که با مصرف از بین بروند. زیرا قرض تملیک مال و عاریه تملیک منفعت است.
در عاریه، عاریه گیرنده مالک منفعت شى می گردد و حق دارد. به طور مجانى از آن استفاده کند. لیکن باید پس از استفاده اصل مال را به مالکش برگرداند و اگر مال از آن استفاده کند، لیکن باید پس از استفاده، اصل مال را به مالکش برگرداند و اگر مال در دست او تلف شود، در صورتى که تعدى و تفریط نکرده باشد در غیر طلا و نقره، ضامن نیست؛ مگر این که در متن عقد، شرط ضمان شود، ولى در عاریه طلا و نقره اگر شرط عدم ضمان نشود، ضامن است. در قرض، فرد با گرفتن قرض، ضامن مثل یا قیمت مىگردد، چه از آن شىء استفاده کند یا نکند و چه اصل شىء باقى بماند یا از بین برود.
در نهایت، تفاوت قرض و عاریه بیش از یک بحث آکادمیک است؛ این تمایز در بطن بسیاری از روابط حقوقی و مالی روزمره ما قرار دارد. درک دقیق ماهیت هر یک از این عقود به ما کمک می کند تا از حقوق و تعهدات خود آگاه باشیم و از بروز مشکلات و دعاوی حقوقی پیشگیری کنیم. تفاوت عقد قرض و عقد عاریه در انتقال مالکیت، مسئولیتها، و نحوه بهرهبرداری از مال، آنها را از یکدیگر متمایز می سازد.