انواع شکایت

دادخواست و یا به عبارتی شکوائیه ، از اوراق قضایی هستند که جهت تنظیم انواع شکایت از بابت یک جرم یا طرح یک دعوای حقوقی ، مورد استفاده قرار می گیرند . انواع شکایات در دو نوع کیفری و حقوقی دسته بندی می شوند که تفاوت هایی نظیر روند طرح شکایت و جرم های تعریف شده برای هر کدام را شامل می شوند .

راهنمای کامل انواع شکایت: حقوقی، کیفری و هر آنچه باید بدانید

در دنیای پیچیده روابط اجتماعی و اقتصادی، بروز اختلافات و نیاز به احقاق حقوق امری اجتناب‌ناپذیر است. در چنین شرایطی، شناخت انواع شکایت و مسیرهای قانونی مربوط به آن، گام نخست برای دستیابی به عدالت است. در این مقاله جامع، دکتر علی جاوید، وکیل پایه یک دادگستری و متخصص حقوق، شما را با انواع شکایت، تفاوت‌های کلیدی آن‌ها و مراحل پیگیری هر یک آشنا می‌کند تا با آگاهی کامل در مسیر قانونی خود قدم بردارید. هدف ما افزایش آگاهی حقوقی شما و کمک به انتخاب بهترین راهکار در مواجهه با چالش‌های قانونی است.

انواع شکایت: شناخت مسیرهای قانونی

در مواجهه با هرگونه تعرض به حقوق، اولین سوالی که مطرح می‌شود این است که “شکایت من از چه نوعی است؟” این پرسش کلیدی، تعیین‌کننده مسیر قانونی، مرجع رسیدگی‌کننده و حتی نحوه تنظیم دادخواست یا شکواییه است. بدون شناخت صحیح انواع شکایت، ممکن است وقت و هزینه زیادی صرف کنید و در نهایت به نتیجه مطلوب نرسید. سیستم قضایی ایران بر اساس ماهیت دعوا، تفکیک‌های مشخصی برای انواع شکایات قائل شده است که در ادامه به تفصیل به آن‌ها می‌پردازیم.

اهمیت تفکیک انواع شکایت

تفکیک درست انواع شکایت از جنبه‌های مختلف حائز اهمیت است. این تفکیک به شما کمک می‌کند تا:

• مرجع قضایی صالح (دادگاه حقوقی، دادسرا، شورای حل اختلاف) را شناسایی کنید.
• نوع دعوا (حقوقی، کیفری) و مستندات لازم برای آن را بدانید.
• از اتلاف وقت و سردرگمی جلوگیری کنید.
• با دیدی روشن‌تر، برای پیگیری پرونده خود برنامه‌ریزی کنید.

تفاوت اصلی انواع شکایت: حقوقی یا کیفری؟

اصلی‌ترین و بنیادی‌ترین تفکیک در نظام حقوقی ایران، تمایز میان شکایت حقوقی و شکایت کیفری است. این دو نوع شکایت، از نظر ماهیت، هدف، مراجع رسیدگی‌کننده، نحوه آغاز و حتی نتیجه نهایی، تفاوت‌های اساسی دارند. آگاهی از این تفاوت‌ها برای هر فردی که قصد طرح دعوا دارد، ضروری است.

شکایت حقوقی چیست؟ (بررسی جزئیات)

شکایت حقوقی به دعاوی گفته می‌شود که موضوع آن‌ها مطالبه حق یا جبران خسارتی است که ناشی از نقض یک قرارداد، عدم انجام یک تعهد یا ورود ضرر و زیان به حقوق مالی یا غیرمالی افراد است و جنبه عمومی ندارد. در این نوع شکایت، هدف اصلی، احقاق حق فردی یا جبران ضرر وارده است. مراجع رسیدگی‌کننده به شکایات حقوقی، دادگاه‌های حقوقی هستند.

برخی ویژگی‌های شکایت حقوقی عبارتند از:

• هدف: جبران خسارت، مطالبه حق، الزام به انجام تعهد.
• مراجع: دادگاه‌های حقوقی، شوراهای حل اختلاف.
• آغاز دعوا: با تقدیم دادخواست حقوقی.
• نتیجه: صدور حکم در خصوص خواسته خواهان (مانند پرداخت وجه، خلع ید، فسخ قرارداد).
• طرفین: خواهان و خوانده.

شکایت کیفری چیست؟ (آشنایی با جنبه‌های آن)

شکایت کیفری به دعاوی اطلاق می‌شود که موضوع آن‌ها، وقوع جرمی است که در قانون مجازات اسلامی برای آن مجازات تعیین شده است. در این نوع شکایت، علاوه بر جنبه خصوصی که مربوط به ضرر و زیان شاکی است، جنبه عمومی جرم نیز وجود دارد. هدف اصلی، مجازات مرتکب جرم و حفظ نظم عمومی است. مراجع رسیدگی‌کننده به شکایت کیفری، دادسرا و پس از آن دادگاه‌های کیفری هستند.

دعاوی کیفری در پی وقوع یک جرم مانند ؛ کلاهبرداری ، سرقت ، قتل و موارد بیشمار دیگر مطرح می شوند . در مورد این دعاوی سه رکن ؛ مادی ، معنوی و قانونی دعوا بسیار اهمیت دارد . رکن مادی ، صورت فیزیکی جرم و رکن معنوی ، سوء قصد آگاهانه مجرم است . رکن قانونی به این معناست که زمانی می توان فعل یا ترک فعلی را جرم دانست که در قانون ، جرم انگاری شده باشد . قانون حاکم ، قانون آیین دادرسی کیفری بوده و مرجع صالح برای رسیدگی ؛ دادسرا ، دادگاه کیفری 1 و 2 ، دادگاه نظامی ، دادگاه انقلاب و دادگاه اطفال و نوجوانان است .

طرح دعوا در دعاوی کیفری با ارائه شکواییه آغاز شده و شاکی قصد مجازات مجرم را دارد . اگر جرم کیفری جنبه عمومی داشته باشد ، با رضایت شاکی هم رسیدگی و مجازات مجرم متوقف نخواهد شد . شکایات کیفری نوعی از انواع شکایت ها می باشند که در دو گروه اصلی ؛ جرایم علیه اموال و جرایم علیه اشخاص طبقه بندی می شوند .

برخی از مهمترین دعاوی کیفری عبارتند از : انواع سرقت مسلحانه و غیر مسلحانه ، جرایم سیاسی ، جرایم انتخاباتی ، جرایم سایبری و رایانه ای ، اختلاس ، پولشویی ، محاربه و فساد فی الارض ، جعل مدارک ، اسناد ، مهر و امضا ، اخاذی ، توهین و افترا ، تهدید ، تجاوز به عنف ، قذف ، تفخیذ ، روابط نامشروع ، خیانت در امانت ، کلاهبرداری ، فروش مال غیر ، تجارت مواد مخدر و مشروبات الکلی ، بازداشت غیر قانونی ، ضرب و جرح ، قتل عمد و غیر عمد ، سقط جنین عمدی ، قاچاق کالا ، تولید و فروش غیر قانونی اسلحه ، تهدید امنیت ملی ، خیانت به کشور ، اخلال در نظم عمومی کشور ، تقلب ، فک غیر قانونی پلمپ ، استفاده از سند مجعول ، توهین به مقدسات ، قسم و شهادت دروغ ، آدم ربایی ، جرایم نظام مهندسی ، جرایم نظام پزشکی ، جرایم مطبوعاتی ، جرایم راهنمایی و رانندگی ، جرایم نظامی ، تخریب و اتلاف اموال عمومی ، ربا ، قمار، خرید مال مسروقه ، فریب در ازدواج ، ارتشا ، تحصیل مال از طریق نامشروع ، مزاحمت علیه بانوان و اطفال ، مزاحمت تلفنی ، فرار زندانی ، معامله معارض ، ترک انفاق . در هر کدام از این موارد بالا و در صورت نارضایتی ، می توانید به ثبت شکایت قضایی بپردازید .

برخی ویژگی‌های شکایت کیفری عبارتند از:

• هدف: مجازات مرتکب جرم، دفاع از حقوق شاکی (گاهی نیز جبران خسارت ناشی از جرم).
• مراجع: دادسرا (برای تحقیق و کشف جرم) و سپس دادگاه‌های کیفری.
• آغاز دعوا: با تقدیم شکواییه (کیفری).
• نتیجه: صدور قرار منع تعقیب یا جلب به دادرسی و در نهایت صدور حکم برائت یا محکومیت.
• طرفین: شاکی و متهم.

دسته بندی انواع شکایت کیفری

همانطور که انواع شکایت حقوقی دسته‌بندی‌های خاص خود را دارند، شکایات کیفری نیز بر اساس نوع جرم، به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. آشنایی با این دسته‌بندی‌ها برای تشخیص جرم و نحوه برخورد با آن بسیار مهم است.

جرایم علیه اشخاص: انواع شکایت در این بخش

این دسته از انواع شکایت کیفری مستقیماً به سلامت جسمی و روانی افراد مربوط می‌شود:

• ضرب و جرح عمدی یا غیرعمدی: آسیب رساندن فیزیکی به دیگری.
• قتل عمد یا غیرعمد: سلب حیات از یک فرد.
• توهین و افترا: هتک حرمت و اعتبار فرد.
• تهدید: ترساندن فرد به انجام عملی غیرقانونی.
• مزاحمت تلفنی: ایجاد آزار و اذیت از طریق تماس‌های تلفنی.
• تجاوز به عنف: ارتکاب روابط نامشروع با زور و اجبار.

جرایم علیه اموال: آشنایی با انواع شکایت مرتبط

این بخش از انواع شکایت مربوط به دستبرد یا تخریب اموال افراد است:

• سرقت: ربودن مال منقول دیگری.
• کلاهبرداری: بردن مال دیگری از طریق فریب و تقلب.
• خیانت در امانت: استفاده غیرمجاز یا تلف کردن مالی که به امانت داده شده است.
• تخریب اموال: از بین بردن یا آسیب رساندن به مال دیگری.
• جعل و استفاده از سند مجعول: ساختن سند تقلبی یا استفاده از آن.
• تصرف عدوانی: تصرف غیرقانونی ملک دیگری.

سایر انواع شکایت کیفری

• جرایم رایانه‌ای: شامل کلاهبرداری اینترنتی، انتشار محتوای غیراخلاقی.
• جرایم مواد مخدر: خرید، فروش، حمل و نگهداری مواد مخدر.
• جرایم امنیتی: مربوط به امنیت داخلی و خارجی کشور.
• جرایم اقتصادی: مانند اختلاس، ارتشا.

شکایات حقوقی

دعوای حقوقی به معنی دعوای ناشی از نقض حقوق مدنی ، سرپیچی از تعهدات افراد و ایجاد خسارت در این زمینه است . انواع شکایت های حقوقی ، به دو گروه اموال و اشخاص طبقه بندی می شوند . در دعاوی حقوقی مبتنی بر اموال ، مسائلی حول محور ؛ مالکیت افراد بر اموال منقول و غیر منقول ، قراردادها ، مطالبه انواع طلب مطرح می شود . در دعاوی حقوقی مبتنی بر اشخاص مباحثی همچون ؛ طلاق ، ازدواج ، ارث مطرح می گردد . در شکایت حقوقی ، مرجع صالح برای رسیدگی دادگاه عمومی ( بدوی ، تجدید نظر ، دیوان عالی ) بوده و قانون حاکم ، آیین دادرسی مدنی است . طرح دعوا در دعاوی حقوقی با دادخواست خواهان آغاز می شود . اگر خواهان رضایت خود را اعلام کند ، رسیدگی به پرونده متوقف خواهد شد .

دسته بندی انواع شکایت حقوقی

انواع شکایت ها در حوزه حقوقی، طیف وسیعی از دعاوی را شامل می‌شود که هر یک دارای قواعد و مقررات خاص خود هستند. شناخت این دسته‌بندی‌ها به شما کمک می‌کند تا با دقت بیشتری به جمع‌آوری مستندات و طرح دعوای خود بپردازید.

دعاوی خانوادگی: بررسی انواع شکایت در این حوزه

این دسته از انواع شکایت حقوقی، به مسائل مربوط به خانواده و روابط زوجین می‌پردازد. از جمله مهم‌ترین انواع شکایات خانوادگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• طلاق: شامل طلاق توافقی، طلاق از سوی زوج و طلاق از سوی زوجه.
• مهریه: مطالبه مهریه، اعسار از پرداخت مهریه.
• نفقه: مطالبه نفقه گذشته و حال زوجه و فرزندان.
• حضانت فرزندان: تعیین یا تغییر حضانت، ملاقات با فرزند.
• جهیزیه: استرداد جهیزیه.
• انحصار وراثت: تعیین ورثه قانونی و سهم‌الارث هر یک.

دعاوی ملکی و قراردادی: آشنایی با این دسته از انواع شکایت

این بخش، از پیچیده‌ترین و رایج‌ترین انواع شکایت حقوقی است که مربوط به اموال غیرمنقول (مانند زمین، آپارتمان) و قراردادها می‌شود:

• الزام به تنظیم سند رسمی: در مواردی که فروشنده از انتقال سند رسمی امتناع می‌کند.
• خلع ید: برای رفع تصرف غیرقانونی از ملک.
• تخلیه ید: برای تخلیه ملک توسط مستاجر پس از پایان قرارداد.
• فسخ قرارداد: به دلیل عدم انجام تعهدات یا وجود خیارات قانونی.
• مطالبه وجه التزام: در صورت عدم انجام تعهدات قراردادی.
• ابطال سند: در مواردی که سند به صورت غیرقانونی تنظیم شده باشد.
• دعاوی مشارکت در ساخت: اختلافات بین سازنده و مالک.

سایر انواع شکایت حقوقی

• مطالبه وجه: شامل چک، سفته، قرض و سایر دیون.
• تقسیم ترکه: در صورت عدم توافق ورثه برای تقسیم اموال متوفی.
• دعاوی مربوط به شرکت‌های تجاری: مانند ابطال مصوبات هیئت مدیره، انحلال شرکت.
• دعاوی ورشکستگی: اعلام ورشکستگی یا اعتراض به آن.
• دعاوی مسئولیت مدنی: مطالبه خسارت ناشی از حوادث و آسیب‌ها.

دعاوی حقوقی مالی

این دعاوی ، یکی دیگر از انواع شکایت های حقوقی است که در سه گروه دسته بندی می شوند : مالی عادی ، مالی در امور حسبی ، مالی بین موجر و مستاجر . مهمترین دعاوی مالی عادی عبارتند از : مطالبه خسارت ، مطالبه ثمن ، مطالبه سهم الشرکه ، مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم ، مطالبه وجه اسناد تجاری بهادار ، مطالبه هزینه دادرسی و حق الوکاله ، الزام به تنظیم سند رسمی ، الزام به انتقال سهم ، الزام به ایفای تعهد مالی ، الزام به پرداخت دیه ، ابطال سند مالکیت ، ابطال اجاره نامه ، ابطال رای داور ، ابطال قراردادهای عادی ، ابطال سهام شرکت ، ابطال عملیات اجرایی اسناد لازم الاجرا (مانند سفته و چک ) ، تخلیه ید ، تحویل مبیع ، دعاوی مربوط به حق اختراع ، تالیف و تصنیف . دعاوی حقوقی مالی در امور حسبی عبارتند از : تقسیم ترکه ، مطالبه ارثیه . دعاوی حقوقی مالی بین موجر و مستاجر عبارتند از : مطالبه اجاره معوقه ، مطالبه سرقفلی و حق پیشه ، مطالبه اجرت المثل ، فسخ قرارداد مالی ، دعاوی زوجیت ( مطالبه مهریه و نفقه ) .

دعاوی حقوقی غیر مالی

دعاوی حقوقی غیر مالی ، یکی از انواع شکایت های حقوقی است که عبارتند از : انواع دعاوی زوجیت ( استرداد جهیزیه ، استرداد شیربها ، ازدواج مجدد ، الزام به ثبت واقعه ازدواج ، طلاق و تولد نوزاد ) ، ولایت و نسب ، الزام به استرداد سند ، الزام به فروش ماترک ، دعوای حجر ، افراز ملک مشاع ، الزام به فروش مال مشاع ، تفکیک ملک ، تصرف عدوانی حقوقی ، ممانعت از حق ، مزاحمت از حق ، ثبت علامت تجاری و اختراع ، تامین خواسته ، ابطال عملیات اجرایی اسناد غیرمالی و گواهی انحصار وراثت .

هزینه دادرسی در انواع شکایات

یکی از مباحث مهم در ارتباط با انواع شکایت کیفری و حقوقی ، هزینه دادرسی می باشد . این هزینه ها شامل هزینه های مختلفی می شوند که بایستی حین ارائه شکایت و یا شکوائیه پرداخت شوند . اگر شخصی توان پرداخت این هزینه ها را نداشته باشد ، شخص می تواند درخواست اعسار نماید . هزینه های مذکور به صورت سالانه از طرف قوه قضاییه تعیین شده و در کل کشور اجرا می شود .

این هزینه ها انواع مختلفی دارند و برخی از آنها طبق تعرفه سال 1401 عبارتند از : هزینه اجرای احکام دعاوی مالی ( 5% محکوم به ) ، هزینه اجرای احکام دعاوی غیر مالی ( از 40 هزار تا 180 هزار تومان ) ، هزینه تقدیم شکایت کیفری ( 10 هزار تومان ) . اگر مرجع صالح برای رسیدگی شورای حل اختلاف باشد ، هزینه رسیدگی در آنها متفاوت است . مثلا در مورد دعاوی مالی برابر 5 درصد هزینه دادرسی در محاکم دادگستری و برای دعاوی غیر مالی برابر هزینه دادرسی در محاکم دادگستری است . در حالت کلی انواع شکایت های حقوقی و کیفری نیازمند طی کردن مراحل قانونیشان هستند که برای این امر لازم است از وکیل مناسب و حرفه ای کمک بگیرید .

مراحل ثبت و پیگیری انواع شکایت

پس از شناخت انواع شکایت، گام بعدی آشنایی با مراحل ثبت و پیگیری آن‌ها است. این مراحل برای شکایات حقوقی و کیفری متفاوت است و نیازمند رعایت تشریفات خاصی است.

نحوه طرح شکایت حقوقی

1. مشاوره با وکیل: قبل از هر اقدامی، دریافت مشاوره از یک وکیل متخصص حقوقی برای ارزیابی پرونده، جمع‌آوری مستندات و انتخاب بهترین راهکار، ضروری است.
2. تنظیم دادخواست: دادخواست، سند رسمی آغازگر دعوای حقوقی است که باید به دقت و با رعایت فرمت‌های قانونی تنظیم شود. این سند شامل اطلاعات خواهان و خوانده، خواسته، دلایل و مستندات است.
3. تقدیم دادخواست به دفاتر خدمات قضایی: دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادگاه صالح ارجاع می‌شود.
4. تعیین وقت رسیدگی و ابلاغ: دادگاه وقت رسیدگی را تعیین و به طرفین ابلاغ می‌کند.
5. جلسات دادرسی: طرفین یا وکلای آن‌ها در جلسات دادگاه حاضر شده و به دفاع از خود می‌پردازند.
6. صدور رای و اجرای آن: پس از رسیدگی، دادگاه رای صادر می‌کند که در صورت قطعیت، قابل اجرا است.

نحوه طرح شکایت کیفری

1. مشاوره با وکیل: برای شکایت کیفری نیز مشاوره با وکیل کیفری بسیار حائز اهمیت است، زیرا تشخیص جرم و جمع‌آوری ادله اثبات جرم نیازمند تخصص است.
2. تنظیم شکواییه: شکواییه سندی است که در آن، شرح جرم، دلایل و مستندات، مشخصات شاکی و متهم و خواسته شاکی (مانند مجازات متهم و جبران خسارت) ذکر می‌شود.
3. تقدیم شکواییه به دفاتر خدمات قضایی یا دادسرا: شکواییه را می‌توان از طریق دفاتر خدمات قضایی یا مستقیماً به دادسرا تقدیم کرد.
4. تحقیقات مقدماتی: دادسرا (بازپرس یا دادیار) پس از دریافت شکواییه، تحقیقات لازم را برای کشف جرم و جمع‌آوری ادله انجام می‌دهد. این مرحله می‌تواند شامل احضار متهم، شهود و بررسی مدارک باشد.
5. قرار نهایی دادسرا: پس از اتمام تحقیقات، دادسرا قرار منع تعقیب (در صورت عدم وجود دلایل کافی) یا قرار جلب به دادرسی (در صورت احراز وقوع جرم) صادر می‌کند.
6. رسیدگی در دادگاه کیفری: در صورت صدور قرار جلب به دادرسی، پرونده به دادگاه کیفری ارسال و پس از برگزاری جلسات، رای نهایی صادر می‌شود.
7. اجرای حکم: احکام کیفری در صورت قطعیت، توسط واحد اجرای احکام اجرا می‌شوند.

نقش وکیل در پیگیری انواع شکایت

در هر یک از انواع شکایت، حضور وکیل متخصص می‌تواند تفاوت چشمگیری در نتیجه پرونده ایجاد کند. وکیل با اشراف کامل به قوانین و رویه‌های قضایی، می‌تواند:

• بهترین مسیر قانونی را انتخاب کند.
• دادخواست یا شکواییه را به صورت حرفه‌ای تنظیم کند.
• ادله و مستندات لازم را جمع‌آوری و ارائه دهد.
• در جلسات دادرسی به بهترین نحو از حقوق شما دفاع کند.
• از اطاله دادرسی جلوگیری کرده و روند پرونده را تسریع بخشد.
• به شما در درک مراحل پیچیده قانونی کمک کند.

دکتر علی جاوید با سال‌ها تجربه در زمینه‌های مختلف حقوقی و کیفری، آماده ارائه مشاوره و وکالت تخصصی در تمامی انواع شکایت است.

نکات مهم در مواجهه با انواع شکایت

• زمان‌بندی: در بسیاری از شکایات، مهلت‌های قانونی برای طرح دعوا وجود دارد. تأخیر در اقدام می‌تواند باعث از دست رفتن حق شود.
• مستندات: جمع‌آوری مدارک و مستندات قوی و قابل استناد، اساس موفقیت در هر پرونده‌ای است.
• صداقت: ارائه اطلاعات دقیق و صادقانه به وکیل و مراجع قضایی، به شفافیت پرونده کمک می‌کند.
• صبر و پیگیری: روند رسیدگی به پرونده‌های حقوقی و کیفری ممکن است زمان‌بر باشد. صبر و پیگیری مستمر، از عوامل مهم است.

شناخت دقیق انواع شکایت، گامی در مسیر احقاق حقوق

در این مقاله، به بررسی جامع انواع شکایت و تفاوت‌های بنیادین آن‌ها پرداختیم. همانطور که توضیح داده شد، تفکیک شکایت حقوقی و کیفری، اساس ورود به هرگونه فرآیند قضایی است و عدم آگاهی از این تفاوت‌ها می‌تواند عواقب جدی داشته باشد. از دعاوی خانوادگی و ملکی گرفته تا جرایم علیه اشخاص و اموال، هر کدام نیازمند رویکردی متفاوت و دانش حقوقی خاص خود هستند.

اکنون که با انواع شکایت ها آشنا شدید، درک درستی از اهمیت مشاوره با متخصصین حقوقی برای طی کردن این مسیر پر پیچ و خم پیدا کرده‌اید. دکتر علی جاوید با تخصص و تجربه خود در این زمینه، آماده است تا شما را در هر یک از این مسیرها همراهی کند. برای دریافت مشاوره تخصصی و اطمینان از احقاق کامل حقوق خود، همین امروز با ما تماس بگیرید یا نوبت مشاوره آنلاین خود را رزرو کنید.